فصلنامه پژوهش های کاربردی در مشاوره

بررسی اثربخشی اجرای برنامه فلسفه برای کودکان در میزان یادگیری همه جانبه و انگیزش یادگیری دانش‌آموزان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مریم بخشش 1
زهرا ولدی اطهر 2

1 استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشگاه پیام نور مرکز همدان

چکیده
این پژوهش با روش شبه‌آزمایشی (پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل) به بررسی تأثیر برنامه «فلسفه برای کودکان» بر یادگیری همه‌جانبه و انگیزش یادگیری پرداخت. جامعه مورد مطالعه، دانش‌آموزان پایه‌های چهارم تا ششم مدارس ابتدایی دولتی تهران در سال ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بودند که از میان آنها ۱۲۰ نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۶۰ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ جلسه تحت آموزش این برنامه قرار گرفت. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته یادگیری همه‌جانبه، پرسشنامه استاندارد انگیزش هارتر و چک‌لیست مشاهده گردآوری و با آزمون‌های t و تحلیل واریانس تحلیل شدند. یافته‌ها حاکی از تأثیر مثبت و معنادار برنامه بر افزایش یادگیری همه‌جانبه و انگیزش یادگیری در گروه آزمایش بود. همچنین رابطه مثبت معناداری بین این دو متغیر مشاهده شد. داده‌های کیفی نیز تقویت مهارت‌های تفکر انتقادی، خلاقیت، حل مسئله و تعامل اجتماعی را نشان داد. تأثیر برنامه بر دختران و پسران یکسان بود، اما دانش‌آموزان پایه ششم پیشرفت بیشتری داشتند. در نتیجه، برنامه «فلسفه برای کودکان» با ایجاد محیطی پویا و مبتنی بر اجتماع پژوهشی، می‌تواند به پرورش ابعاد فکری، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی دانش‌آموزان کمک کرده و میل درونی آنان به یادگیری را افزایش دهد.

کلیدواژه‌ها

فلسفه برای کودکان
یادگیری همه‌جانبه
انگیزه یادگیری
تفکر انتقادی
آموزش ابتدایی

عنوان مقاله English

Examining the Effectiveness of Implementing Philosophy for Children Program on Students' Holistic Learning and Learning Motivation

نویسندگان English

Maryam Bakhshesh 1
Zahra Valadiathar 2
1 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran.
2 PNU Univercity Hmd
چکیده English

This study, employing a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group, investigated the effectiveness of the "Philosophy for Children" program on holistic learning and learning motivation. The statistical population consisted of fourth to sixth-grade students in Tehran's public elementary schools during the 2022-2023 academic year. From this population, 120 students were selected via multi-stage cluster sampling and randomly assigned to either an experimental group (60 students) or a control group (60 students). The experimental group received training in the "Philosophy for Children" program over 10 sessions. Data collection tools included a researcher-made holistic learning questionnaire, the standardized Harter Learning Motivation Questionnaire, and a structured observation checklist. The data were analyzed using independent t-tests, paired t-tests, Pearson's correlation coefficient, and analysis of variance. The findings revealed that implementing the program had a significant positive effect on increasing holistic learning and enhancing the learning motivation of students in the experimental group. A significant positive correlation was also observed between these two variables. Qualitative data from observations indicated the strengthening of critical thinking, creativity, problem-solving, and social interaction skills among the students. The program's impact was similar for both girls and boys; however, sixth-grade students showed greater improvement compared to the lower grades. In conclusion, the "Philosophy for Children" program, as an effective educational strategy, can help foster students' intellectual, emotional, social, and moral dimensions simultaneously by creating a dynamic, inquiry-based community environment, thereby increasing their intrinsic motivation to learn.

کلیدواژه‌ها English

Philosophy for Children Holistic Learning
Learning Motivation
Critical Thinking
Elementary Education
احمدی، سعید(۱۳۹۵). بررسی تأثیر فلسفه برای کودکان بر مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان ابتدایی، دانشگاه پیام نور.
حسنی، سیدمحمدرضا و کریمی، زهرا(۱۳۹۶). بررسی نقش فعالیت‌های فلسفی در افزایش انگیزه یادگیری دانش‌آموزان. روانشناسی تربیتی و یادگیری، ۲، ۹۴-۷۸.
حسینی، سیدحسین(۱۳۹۸). چالش‌های آموزش و پرورش در عصر انفجار اطلاعات. پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.
دسی، ادوارد و رایان، ریچارد(۱۳۹۵). نظریه خودتعیین‌گری و تقویت انگیزش درونی (یوسف کریمی، مترجم). رشد.
رضایی، فاطمه(۱۳۹۸). بررسی روایی و پایایی پرسشنامه انگیزش یادگیری هارتر در دانش‌آموزان ایرانی. کنفرانس ملی روانشناسی تربیتی، دانشگاه تهران.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (۱۳۹۹). گزارش وضعیت آموزش فلسفه در مدارس ابتدایی کشور.
سیف، علی‌اکبر(۱۴۰۰). روان‌شناسی پرورشی: روان‌شناسی یادگیری و آموزش. دوران.
شاکرمی، محمد و رئیس‌شهرکی، مریم(۱۴۰۳). اثربخشی آموزش تنظیم هیجان بر احساس تنهایی و تحمل پریشانی دانشجویان دختر خوابگاهی. پژوهش های کاربردی در مشاوره، 7(3)، 65-90.
شعبانی، حسن(۱۳۹۹). مهارت‌های آموزشی و پرورشی (روش‌ها و فنون تدریس) جلد ۱. سمت.
صفایی مقدم، مسعود؛ ناجی، سعید و قائدی، یحیی(۱۳۹۹). تأثیر برنامه فلسفه برای کودکان بر رشد مهارت‌های تفکر و فضایل اخلاقی در دانش‌آموزان دوره ابتدایی. روانشناسی تربیتی، ۱۶(۵۵)، ۱۴۵-۱۲۳.
عباسی، محمود و رضایی، فریبرز(۱۳۹۸). تأثیر فلسفه برای کودکان بر تقویت تفکر انتقادی دانش‌آموزان دوره ابتدایی. پژوهش‌های آموزشی و یادگیری، ۱۲(۳)، ۶۲-۴۵.
فیشر، رابرت(۱۳۹۰). آموزش فلسفه به کودکان: چگونه کودکان را به فیلسوف تبدیل کنیم (سعید ناجی، مترجم). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
قائدی، یحیی و کشفی، محمد(۱۳۹۷). تأثیر اجرای برنامه فلسفه برای کودکان بر تفکر انتقادی و مهارت استدلال دانش‌آموزان پایه پنجم ابتدایی. مطالعات برنامه درسی ایران، ۱۳(۴۹)، ۳۲-۷.
لیپمن، متیو(۱۳۸۵). فلسفه برای کودکان: آموزش تفکر انتقادی و خلاق (سعید ناجی، مترجم). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
بحرانی، محمود(۱۳88). بررسی روایی و پایایی مقیاس انگیزش تحصیلی هارتر، مطالعات روان شناختی، 5(1)، 51-72.
معین، مریم؛ دلشاد، طیبه؛ ذاکری، فاطمه و مدرسی، لیلاسادات(۱۴۰2). اثربخشی مداخله شفقت به خود دلبستگی‌محور بر راهبردهای مقابله با استرس در نوجوانان شهر تهران. پژوهش های کاربردی در مشاوره، 6(2)، 111-130.
موسوی، سیدهاشم(۱۳۹۷). تحلیل تأثیر آموزش فلسفه برای کودکان بر عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان. دانشگاه تربیت مدرس.
ناجی، سعید(۱۳۹۰). فلسفه برای کودکان و نوجوانان در ایران: گفت‌وگو با پیشگامان. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ناجی، سعید؛ قائدی، یحیی و صفایی مقدم، مسعود(۱۳۹۵). تأثیر برنامه فلسفه برای کودکان بر مهارت‌های گفت‌وگو و خودتنظیمی هیجانی دانش‌آموزان. روانشناسی بالینی، ۸(۳۱)، ۵۹-۴۷.
Almeida, Luís & Costa, Maria (2025). Philosophy with children as a holistic pedagogical approach: Integrating cognitive, emotional, and moral development in primary education. Educational Philosophy and Theory.
Gallagher, Thomas (2015). Philosophy for Children and Social skills development. Journal of Educational Psychology, ۴۵(۳), ۱۲۵-۱۱۲.
Harter, Susan (1981). A new self-report scale of intrinsic versus extrinsic orientation in the classroom: Motivational and informational components. Developmental Psychology, ۱۷(۳), ۳۱۲-۳۰۰.
Kim, Young & Wilkinson, Ian A.G. (2024). Fostering dialogic pedagogy in elementary classrooms: Effects of Philosophy for Children on students' epistemic cognition and argumentation skills. Journal of Research in Childhood Education, ۳۸(۲), ۲۳۳-۲۱۵.
Lipman, Matthew (2003). Thinking in education (۲nd ed.). Cambridge University Press.
Lipman, Matthew; Sharp, Ann Margaret and Oscanyan, Frederick S.(1977). Philosophy in the Classroom. Temple University Press.
Sapir, Michal; Weizman, Abraham & Gorodetsky, Malka (2017). The effect of Philosophy for Children on emotional and social skills. Journal of Cognitive Education and Psychology, ۱۶(۱), ۸۹-۷۳.
Topping, Keith J. & Trickey, Steven (2007). Collaborative philosophical inquiry for schoolchildren: Cognitive effects at ۱۰-۱۲ years. British Journal of Educational Psychology, ۷۷(۲), ۲۸۸-۲۷۱.
Topping, Keith J. & Trickey, Steven (2013). The role of dialog in philosophy for children. International Journal of Educational Research, ۶۲, ۳۰۴-۲۹۳.
Torrance, Ellis Paul & Others (2017). The impact of philosophical inquiry on student motivation. International Journal of Educational Research, ۳۰(۴), ۱۰۲-۸۹.
UNESCO (2018). Philosophy for Children: A guide for educators. UNESCO Publishing.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما