مدل‌یابی علّی گرایش به اعتیاد به مواد مخدر نوجوانان براساس تیپ‌های شخصیتی و ادراک حمایت اجتماعی و نقش واسطه‌ای تصویر بدنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

2 دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 کارشناسی ارشد علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور واحد میاندوآب، آذربایجان غربی، ایران.

4 میدان بیت المقدس، خیابان امام رضا (ع).

چکیده
پژوهش حاضر باهدف مدل‌یابی علّی گرایش به اعتیاد به مواد مخدر نوجوانان براساس تیپ‌های شخصیتی و ادراک حمایت اجتماعی و نقش واسطه‌ای تصویر بدنی انجام شد. روش انجام پژوهش توصیفی‌همبستگی از نوع معادلات ساختاری بود. جامعه آماری این پژوهش تمام دانش‌آموزان دختر و پسر دوره دوم متوسطه شهر مشهد در سال تحصیلی 1403-1402بودند که از بین آن‌ها تعداد 330 نفر به‌شکل در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری اطلاعات نیز مقیاس گرایش به اعتیاد وید و بوچر (1992) و پرسشنامه‌های ادراک حمایت اجتماعی زیمت و همکاران (1988)، تیپ‌های شخصیتی راتوس و نوید (1989) و تصویر بدنی کش و همکاران (1997) بود. برای توصیف یافته‌ها از میانگین و انحراف استاندارد و برای استنباط اطلاعات نیز از آزمون‌های هم‌بستگی پیرسون و مدل معادلات ساختاری به‌کمک نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-24 استفاده شد. نتایج نشان داد که مدل پژوهشی از برازش مطلوبی برخوردار بوده (0/92=χ2/df =1/2.RMSEA=0/06 .SRMR=0/07 .GFI=0/93 .AGFI=0/92 .CFI) و تیپ‌های شخصیتی هم به‌صورت مستقیم و هم به‌صورت غیرمستقیم اما حمایت اجتماعی ادراک شده تنها به صورت غیرمستقیم و از طریق تصویر بدنی بر گرایش به اعتیاد اثرگذار هستند. پژوهش حاضر نشان داد جهت پیشگیری از گرایش به اعتیاد در نوجوانان بررسی بیشتر تیپ‌های شخصیتی و تصویر بدنی آن‌ها حائز اهمیت فراوانی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Causal Modeling of Adolescent Drug Addiction Tendency Based on Personality Types and Perception of Social Support and the Mediating Role of Body Image

نویسندگان English

Seifollah aghjani 1
Shayan Noori Lasaki 2
Roghayeh Khademi 3
محمد زارعی نوروزی 4
1 Professor, Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil
2 Master's student in clinical psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran.
3 Master of Educational Sciences, Payam Noor University, Miandoab Branch, West Azarbaijan, Iran.
4 میدان بیت المقدس، خیابان امام رضا (ع).
چکیده English

The aim of the present study was to model the causality of adolescents' tendency to drug addiction based on personality types and the perception of social support and the mediating role of body image. In terms of method this research was a descriptive correlation of the type of structural equations. The statistical population of this research was all the male and female students of the second year of secondary school in Mashhad in the academic year 1402-1403, from which 330 people were selected as available. The data collection tools were Weed & Butcher (1992) Addiction Tendency Scale and Zimmet et al.'s (1988) social support perception questionnaires, Rathus & Nevid's (1989) personality types, and Cash et al.'s (1997) body image. To describe the findings, mean and standard deviation were used, and Pearson's correlation tests and structural equation models were used to infer information using SPSS-27 and AMOS-24 software. The results of this research showed that this research model had a good fit (χ2/df=2.1, RMSEA=0.06, SRMR=0.07, GFI=0.93, AGFI=0.91, CFI=0.92) and personality types both directly and indirectly , but perceived social support They have an effect on addiction tendency only indirectly through body image. The present study showed that in order to prevent the tendency of adolescents to become addicted to drugs, it is very important to investigate their personality types and body image.

کلیدواژه‌ها English

Addiction Tendency
Personality Types
Social Support
Adolescent
اسدی، سهند؛ شریفی، نسترن و طاهری، افسانه (1401). روابط ساختاری ابعاد شخصیتی هورنای و تاب‌آوری با گرایش به اعتیاد در دانشجویان. مجله علوم روان‌شناختی، 21(119)، 2248-2231.
آل بویه، سمیرا و جعفری، اصغر (1400). پیش‌بینی عاطفه مثبت و منفی بر اساس شفقت به خود با نقش واسطه‌ای تیپ‌های شخصیتی A و B در مراقبین بیماران آلزایمر. سنجش و پژوهش در مشاوره کاربردی، 3(4)، 14-1.
بهزاد، سارا؛ یاراحمدی، یحیی؛ بهاری، فرشاد و احمدیان، حمزه (1401). پیش‌بینی آمادگی به اعتیاد در بیماران مبتلا به سرطان بر اساس ادراک حمایت اجتماعی با میانجیگری خودکارآمدی درد و پذیرش درد. نشریه طب انتظامی، 12(1)، 12-4.
بهزادی نژاد، منصوره؛ زارع بهرام آبادی، مهدی و رباط میلی، سمیه (1399). نقش واسطه‌ای حمایت اجتماعی در رابطه بین سرمایه روان‌شناختی با تصویر بدن در دانشجویان یکی از دانشگاه‌های نظامی. نشریه طب انتظامی، 9(3)، 180-173.
پاشا، آتنا؛ پورنقاش تهرانی، سید سعید؛ علی پور، احمد؛ افروز، غلامعلی و غلامعلی لواسانی، مسعود (1402). مدل ساختاری رابطه تصویر بدن بر اساس ویژگی‌های شخصیت با میانجی‌گری استرس ادراک‌شده در افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید. مجله علوم روان‌شناختی، 22(121)، 18-1.
پورفهیمی، افروز؛ خانه کشی، علی و همایونی، علیرضا (1402). نقش واسطه‌ای حمایت اجتماعی ادراک‌شده در رابطه بین ذهن آگاهی و نگرانی از تصویر بدن در افراد با قطع عضو. پژوهش توان‌بخشی در پرستاری، 9(4)، 74-63.
ترکمانی، حسین؛ قاسمی مطلق، مهدی؛ اسماعیلی شاد، بهرنگ و محمدی پور، محمد (1401). پیش‌بینی گرایش به اعتیاد دانشجویان: نقش طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه و تنظیم شناختی هیجان. مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، 20(1)، 80-69.
حیدری، فریبا؛ شاه اسماعیلی، آرمیتا و اسلامی شهربابکی، مهین (1401). مقایسه تیپ‌های شخصیتی و نارسایی هیجانی در افراد وابسته به مواد اپیوئیدی با و بدون مصرف شیشه (متامفتامین) مراجعه‌کننده به مراکز درمان سوءمصرف مواد در شهر کرمان و افراد سالم در سال 99. مجله اپیدمیولوژی ایران، 18(1)، 78-69.
حیدری، محمدسجاد؛ حیدری، محمدباقر؛ سعدی پور، اسماعیل؛ فروغی، علی‌اکبر و درتاج، فریبرز (1401). پیش‌بینی نگرانی از تصویر بدنی بر اساس خودشفقت ورزی با میانجیگری انعطاف‌پذیری شناختی در نوجوانان. مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، 40(1)، 59-53.
رجبی گل، بهاره؛ همدانی، امیرحسین؛ بخشنده سجاد، امیررضا و معینی زاده، مجید(1401). ارتباط صفات شخصیتی با ترس از تصویر بدنی در دانشجویان دختر: نقش میانجی ذهن­آگاهی. رویش روان‌شناسی، 11(7)، 120-109.
رقیبی، مهوش و میناخانی، غلامرضا (1390). ارتباط مدیریت بدن با تصویر بدنی و خودپنداره. دانش و پژوهش در روان‌شناسی کاربردی، 12(4)، 81-72.
زرگر، یداله؛ نجاریان، بهمن و نعامی، عبدالزهرا (1387). بررسی رابطه ویژگی‌های شخصیتی (هیجان خواهی، ابراز وجود، سرسختی روان‌شناختی)، نگرش مذهبی و رضایت زناشویی با آمادگی اعتیاد به مواد مخدر در کارکنان یک شرکت صنعتی در اهواز. مجله علوم تربیتی و روانشناسی، 15(1)، 120-99.
سلیمانی، ربابه؛ رنجبریان، طناز؛ یحیی زاده، آیدا و موسایی، مونا (1400). اثر ویژگی شخصیتی تیپ D بر روی شدت اعتیاد و کیفیت زندگی در افراد تحت درمان نگهدارنده با متادون. فصلنامه مددکاری اجتماعی، 9(33)، 11-5.
سلیمی، عظیمه؛ جوکار، بهرام؛ نیک­پور، روشنک(1388). ارتباطات اینترنتی در زندگی: بررسی نقش ادراک حمایت اجتماعی و احساس تنهایی در استفاده از اینترنت. مطالعات روان‌شناختی. 5(3)، 102-81.
شاکری، سعید؛ ابراهیمی مقدم، حسین و ابوالمعالی، خدیجه (1399). رابطه گرایش به استفاده از داروهای نیروزا بر اساس خودکارآمدی و تصویر بدنی با میانجیگری انگیزش موفقیت در پدیده اجتماعی ورزش (ورزشکاران بدن‌ساز). فصلنامه پژوهش اجتماعی، 12(47)، 150-128.
شاه بیک، سروش؛ معاضدیان، آمنه؛ صباحی، پرویز و خان محمدی اطاقسرا، ارسلان(1402). ارائه مدل ساختاری افسردگی بر اساس طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با میانجی‌گری امیدواری در بیماران مبتلا به سرطان. مجله پژوهش پرستاری ایران، 18(82)، 58-48.
صفرزاده، سحر و سواری، کریم (1401). پیش‌بینی اتخاذ رژیم‌درمانی روزانه بر اساس نگرانی از تصویر بدن، دشواری تنظیم هیجانی و خودپنداره در دانش­آموزان. فصلنامه روانشناسی سلامت، 10(40)، 76-63.
صمدیان، شکوفه؛ استکی، مهناز؛ کوچک انتظار، رؤیا؛ باغداساریانس، آنیتا و قنبری پناه، افسانه (1400). تبیین مدل نقش واسطه‌ای نشخوار فکری در رابطه بین ویژگی‌های شخصیتی و استرس ادراک‌شده با نگرانی از تصویر بدنی در افراد متقاضی جراحی زیبایی. فصلنامه علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی، 31(2)، 218-228.
عالیخانی، مرجان؛ شعاع کاظمی، مهرانگیز و خلعتبری، جواد (1401). پیش‌بینی رابطه والد-فرزند بر اختلالات رفتاری با میانجی­گری همدلی در نوجوانان 12 تا 15. رویکردی نو در علوم تربیتی، 4(3)، 161-153.
فرهمند، مهناز؛ جیریایی، راضیه و صالح زاده، مریم (1398). نقش حمایت اجتماعی ادراک‌شده و کیفیت زندگی در پیش‌بینی تصویر بدنی معلولین جسمی-حرکتی شهر یزد. فصلنامه مددکاری اجتماعی، 8(29)، 48-41.
قدرتی، علی؛ محمدی پور، محمد و مفاخری، عبدالله (1401). رابطه سبک‌های فرزندپروری و خودکارآمدی با گرایش به مواد مخدر در دانشجویان: نقش میانجی تکانشگری. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی، 16(63)، 64-43.
کیوانلو، صفورا؛ آقاجانی، سیف‌الله و شیخ‌زاده، غلام‌رضا (1402). تدوین مدل علّی آسیب‌پذیری نوجوانان به اعتیاد بر اساس حساسیت پردازش حسی و سیستم‌های مغزی رفتاری با میانجی‌گری سرکوب‌گری عاطفی. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی، 17 (69)، 352-323.
کلانتری، فاطمه؛ قنبری، سعید؛ حبیبی، مجتبی و علیزاده، ابراهیم (1398). ارائه مدل گرایش به مصرف مواد بر اساس ادراک تعارض بین والدین و نقش میانجی مشکلات هیجانی-رفتاری. فصلنامه علمی اعتیاد پژوهی، 13 (52)، 310-293.
میرز، لارنس­اس؛ گامست، گلن­سی؛ گارینو، ای­جی(1398). تحلیل داده‌ها با استفاده از IBM SPSS. ترجمه ولی‌الله فرزاد، امید شکری، نسرین اسماعیلیان، سمانه بهزادپور، مریم اسدی، محمد شریفی. تهران: سمت.
محمدنژاد، عارفه و سلیمانی، اسماعیل (1398). بررسی رابطه وقایع استرس‌زای زندگی با آمادگی به اعتیاد: ارائه مدل با آزمون نقش تعدیل‌کنندگی تیپ شخصیتی D. اعتیاد پژوهی، 13(53)، 195-177.
محمدی، فریبا؛ حسینیان، سیمین؛ یزدی، سیده منور و مردانی راد، مژگان(1401). نقش میانجی‌گری خشم در رابطه بین حمایت اجتماعی ادراک‌شده با قلدری-قربانی سایبری در دختران نوجوان. فصلنامه فرهنگی - تربیتی زنان و خانواده، 17(60)، 153-131.
معرفت، محمد و نامدارپور، فهیمه (1401). گرایش به مواد مخدر بر اساس الگوی مهارت­های ارتباطی و تنظیم هیجانی با میانجیگری نقش حمایتی خانواده. تحقیقات علوم رفتاری، 20 (3)، 410-401.
مغانلو، مهناز و والیوند، یاسر (1401). مدل‌یابی گرایش به اعتیاد بر اساس صفات مدل پنج عاملی شخصیت با میانجی‌گری تاب‌آوری در دانشجویان. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی، 16(63)، 284-267.
نادری‌فر، نسرین؛ اکبری، بهمن و صادقی، عباس (1402). مدل‌سازی معادلات ساختاری رابطه بین سلامت معنوی با گرایش به اعتیاد در نوجوانان: نقش واسطه‌ای بهزیستی هیجانی. مجله دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، 31 (9)، 7050-7038.