فصلنامه پژوهش های کاربردی در مشاوره

تأثیر نگرش نسبت به استفاده از هوش مصنوعی در آموزش در ارتقاء سواد دیجیتال و شایستگی دیجتال و سواد رسانه‌ای دیجیتال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مریم بخشش 1
محمد فلاحی 2

1 استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ و فلسفه‌ی آموزش و پرورش، دانشگاه پیام نور همدان / آموزش‌وپرورش دیواندره، کردستان، ایران

چکیده
هدف این مطالعه بررسی تأثیر نگرش نسبت به استفاده از هوش مصنوعی در آموزش در ارتقاء سواد دیجیتال و شایستگی دیجتال و سواد رسانه‌ای دیجیتال بود. نوع روش تحقیق همبستگی_تحلیلی با رویکرد پیمایشی بود. جامعه‌ی آماری شامل معلمان شاغل به تدریس در مقطع ابتدایی آموزش و پرورش شهرستان دیواندره در سال تحصیلی 1404-1403 بود.شیوه توزیع به صورت نمونه در دسترس (228 نفر) بود. ابزار سنجش شامل پرسشنامه‌های نگرش به هوش مصنوعی در آموزش چاترجی (2020)، سواد دیجیتال رودریگوئز و همکاران (2016)، شایستگی دیجیتال بتین و همکاران (2023) و سواد رسانه‌ای یزدانی (1391) بود. آزمون‌های مورد استفاده در این تحقیق شامل آمارهای همبستگی و رگرسیون بود. نتایج نشان داد بین نگرش نسبت به استفاده از هوش مصنوعی در آموزش با ارتقاء سواد دیجیتال و شایستگی دیجتال و سواد رسانه‌ای دیجیتال معلمان زن و مرد رابطه‌ی معنی‌داری (P> 0.05) وجود دارد. تمرکز بر یادگیری مؤثر، حل مسئله، یادگیری هوش مصنوعی، سواد دیجیتال و مدیریت اطلاعات می‌تواند نتایج قابل توجهی برای سیاست‌گذاری استراتژیک ایجاد کند. آموزش و پرورش باید ادغام آموزش سواد دیجیتال، شایستگی دیجتال و سواد رسانه‌ای دیجیتال را در در اولویت قرار دهند تا معلمان را برای چالش‌ها و فرصت‌های ارائه شده توسط هوش مصنوعی و سایر فناوری‌های پیشرفته آماده کنند.

کلیدواژه‌ها

نگرش نسبت به استفاده از هوش مصنوعی در آموزش
سواد دیجیتال
شایستگی دیجیتال
سواد رسانه‌ای دیجیتال
معلمان زن و مرد مقطع ابتدایی شهرستان دیواندره

عنوان مقاله English

The impact of attitudes towards the use of artificial intelligence in education on promoting digital literacy, digital competence, and digital media literacy

نویسندگان English

Maryam Bakhshehsh 1
Mohammad Fallahi 2
1 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran
2 Master's student in History and Philosophy of Education, Payam Noor University of Hamadan / Divandarreh Education, Kurdistan, Iran
چکیده English

The aim of this study was to investigate the effect of attitude towards the use of artificial intelligence in education on promoting digital literacy, digital competence and digital media literacy. The research method was correlation-analytic with a survey approach. The statistical population included teachers working in the primary education sector in Divandarreh city in the academic year 2024-2025. The distribution method was a convenient sample (228 people). The measurement tools included the questionnaires Attitude towards Artificial Intelligence in Education by Chatterjee (2020), Digital Literacy by Rodriguez et al. (2016), Digital Competence by Bettin et al. (2023), and Media Literacy by Yazdani (2012). The tests used in this study included correlation and regression statistics. The results showed that there is a significant relationship (P> 0.05) between the attitude towards the use of artificial intelligence in education and the promotion of digital literacy, digital competence and digital media literacy of male and female teachers. Focusing on effective learning, problem-solving, AI learning, digital literacy, and information management can produce significant results for strategic policymaking. Education and training should prioritize the integration of digital literacy, digital competence, and digital media literacy education to prepare teachers for the challenges and opportunities presented by AI and other advanced technologies.

کلیدواژه‌ها English

Attitude towards the use of artificial intelligence in education
digital literacy
digital competence
Digital media literacy
male and female elementary school teachers in Divandarreh city
احمدی، منیژه؛ عبدالملکی، سعید؛ خطیب زنجانی، نازیلا(1402). بررسی رابطه بین سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی معلمان و نگرش آنها به آموزش وب محور با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان در دوران کرونا. پژوهش‌های روانشناسی اجتماعی، 13(49)، 15-28.
امیدی، مصطفی و رستمی بیرق، مهسا(1403). ادراک و نگرش معلمان نسبت به استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند تدریس و ارزشیابی (مطالعه موردی: معلمان شاغل در دوره متوسطه کلانشهر تهران و حومه). شناخت، رفتار، یادگیری، 1(4)، 77-94.
بکری‌زاده، حکیم، پناهی، مریم و جمالوندی، بهزاد(1402). نقش سواد دیجیتال بر پذیرش فناوری در کتابداران دانشگاه پیام نور. فناوری و دانش پژوهی در تعلیم و تربیت، 3(3)، 27-38.
حسینی، شهلا؛ کریمیان‌پور، غفار؛ دشتی، ادریس؛ جعفری ندوشن، سمیه(1403). بررسی نقش میانجی خودکارآمدی در رابطه سواد دیجیتالی و قصد رفتاری معلمان برای استفاده از هوش مصنوعی در آموزش. فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 15(58)، 5-17.
شوسی‌زاده، حسن؛ شاطری، رضا؛ حمدانی، مجید(1403). بررسی اثربخشی کاربرد هوش مصنوعی بر کیفیت تولید محتوای آموزشی توسط معلمان. سومین همایش ملی امور تربیتی، یزد.
صادقی بالوئی، جواد؛ صادقی، حسین؛ ضیا، بابک(1403). تاثیر ابعاد آمادگی دیجیتال بر عملکرد نوآوری دیجیتال با تعدیلگری نقش شایستگی دیجیتال کارکنان. علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی، 17(3)، 223-252.
کریمی، معصومه(1399). رابطه ذهنیت فلسفی و سرمایه روانشناختی با کیفیت تدریس معلمان ابتدایی آموزش و پرورش بجنورد. پژوهش‌های کاربردی در مشاوره، 3(4)، 87-111.
مالکی‌نژادی، اکرم؛ آزادنیا، سلیم؛ قاسمی، اسماعیل؛ جلینی، محسن(1403). بررسی نقش هوش مصنوعی در توسعه سواد دیجیتال معلمان در نظام‌های آموزشی نوین. اولین همایش بین‌المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش، ارومیه.
مختارخان، اقدس(1400). بررسی رابطه فرسودگی شغلی و خودکارآمدی در معلمان متوسطه اول؛ با تأکید بر نقش میانجیگری سخت رویی. پژوهش‌های کاربردی در مشاوره، 4(2)، 1-29.
 
Anggraeni, F.K.A., Nuraini, L., Harijanto, A., Prastowo, S.H.B., Subiki, S., Supriadi, B., & Maryani, M. (2023). Student digital literacy analysis in physics learning through implementation digital-based learning media. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 2623, No. 1, p. 012023). IOP Publishing.
Arnau, L.Y. Montané, I. (2010). Aportaciones sobre la relación conceptual entre actitud y competencia, desde la teoría del cambio de actitudes. Electronic Journal of Research in Educational Psychology, 8-3.
Balaban-Sali, J. (2012). New media literacies of communication students. Contemporary Educational Technology, 3(4), 265-277.
Basilotta-Gómez-Pablos, V., Matarranz, M., Casado-Aranda, L. A., & Otto, A. (2022). Teachers’ digital competencies in higher education: a systematic literature review. International journal of educational technology in higher education, 19(1), 8.
Botturi, L., Geronimi, M., & Kamanda, Y. (2018). One-frame Movie. Smartphones and movies for digital literacy development among teens and pre-teens. In INTED2018 Proceedings (pp. 4497-4503). IATED.
Chatterjee, S., & Bhattacharjee, K.K. (2020). Adoption of artificial intelligence in higher education: A quantitative analysis using structural equation modelling. Education and Information Technologies, 25, 3443-3463.
Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A review. Ieee Access, 8, 75264-75278.
Chiu, T.K., Moorhouse, B.L., Chai, C.S., & Ismailov, M. (2024). Teacher support and student motivation to learn with Artificial Intelligence (AI) based chatbot. Interactive Learning Environments, 32(7), 3240-3256.
Chounta, I.A., Bardone, E., Raudsep, A., & Pedaste, M. (2022). Exploring teachers’ perceptions of artificial intelligence as a tool to support their practice in Estonian K-12 education. International journal of artificial intelligence in education, 32(3), 725-755.
Coiro, J., Knobel, M., Lankshear, C., & Leu, D.J. (Eds.). (2014). Handbook of research on new literacies. Routledge.
Crompton, H., Jones, M.V., & Burke, D. (2024). Affordances and challenges of artificial intelligence in K-12 education: A systematic review. Journal of Research on Technology in Education, 56(3), 248-268.
Damiano, A. D., Lauría, E. J. M., Sarmiento, C., & Zhao, N. (2024). Early perceptions of teaching and learning using generative AI in higher education. J. Educ. Technol. Syst. 52, 346–375.
Galindo-Domínguez, H., Delgado, N., Campo, L., & Losada, D. (2024). Relationship between teachers’ digital competence and attitudes towards artificial intelligence in education. International Journal of Educational Research, 126, 102381.
Gilster, P. (1997). Digital Literacy, 1st ed.; Wiley Computer Pub.: New York, NY, USA.
Heiss, R., Nanz, A., & Matthes, J. (2023). Social media information literacy: Conceptualization and associations with information overload, news avoidance and conspiracy mentality. Computers in Human Behavior, 148, 107908.
Joseph, G.V., Athira, P., Thomas, M.A., Jose, D., Roy, T.V., & Prasad, M. (2024). Impact of Digital Literacy, Use of AI Tools and Peer Collaboration on AI Assisted Learning: Perceptions of the University Students. Digital Education Review, 45, 43-49.
Kabudi, T., Pappas, I., & Olsen, D.H. (2021). AI-enabled adaptive learning systems: A systematic mapping of the literature. Computers and education: Artificial intelligence, 2, 100017.
Kasinidou, M., Kleanthoys, S., & Otterbacher, J. (2025). Cypriot Teachers’ digital skills and attitudes towards AI. Discover Education, 4(1), 1-23.
Khan, N., Sarwar, A., Chen, T.B., & Khan, S. (2022). Connecting digital literacy in higher education to the 21st century workforce. Knowledge Management & E-Learning, 14(1), 46-61.
Khare, A., Jain, K., Laxmi, V., & Khanna, P. (2022). Impact of digital literacy levels of health care professionals on perceived quality of care. Iproceedings, 8, e41561.
Krajčovič, P., & Madleňák, A. (2025). The use of artificial intelligence and the development of digital competences of educational institutions employees as a key factor for the implementation of modern technologies and innovative methods in pedagogical and communication strategies. International Journal of Innovative Research and Scientific Studies, 8(4), 1696-1704.
Landry, N., & Basque, J. (2015). L’éducation aux médias: contributions, pratiques et perspectives de recherche en sciences de la communication. Communiquer. Revue de communication sociale et publique, (15), 47-63.
Lee, I., Ali, S., Zhang, H., DiPaola, D., & Breazeal, C. (2021). Developing middle school students' AI literacy. In Proceedings of the 52nd ACM technical symposium on computer science education (pp. 191-197).
Lin, R., Yang, J., Jiang, F., & Li, J. (2023). Does teacher’s data literacy and digital teaching competence influence empowering students in the classroom? Evidence from China. Education and information technologies, 28(3), 2845-2867.
Mattar, J., Ramos, D. K., & Lucas, M. R. (2022). DigComp-based digital competence assessment tools: Literature review and instrument analysis. Education and Information Technologies, 27(8), 10843-10867.
Michel-Villarreal, R., Vilalta-Perdomo, E., Salinas-Navarro, D. E., Thierry-Aguilera, R., & Gerardou, F. S. (2023). Challenges and opportunities of generative AI for higher education as explained by ChatGPT. Educ. Sci. 13, 856.
Miteva, K. (2022). Digital media literacy in the training of student midwives. International Journal of Scientific Research and Management, 10(07), 652-656.
Nazaretsky, T., Ariely, M., Cukurova, M., & Alexandron, G. (2022). Teachers' trust in AI‐powered educational technology and a professional development program to improve it. British journal of educational technology, 53(4), 914-931.
Owan, V. J., Abang, K. B., Idika, D. O., Etta, E. O., & Bassey, B. A. (2023). Exploring the potential of artificial intelligence tools in educational measurement and assessment. Eurasia J. Math. Sci. Technol. Educ. 19, em2307.
Ozdamar-Keskin, N., Ozata, F. Z., Banar, K., & Royle, K. (2015). Examining digital literacy competences and learning habits of open and distance learners. Contemporary Educational Technology, 6(1), 74-90.
Pu, L., Liang, J., Wang, J., Zhang, N., & Zhong, W. (2024). Impact of AI-Based Learning, Digital Literacy, Information Stewardship on Learning Outcomes. Profesional de la Información, 33(5), e330515.
Reddy, P., Chaudhary, K., & Sharma, B. (2019). Predicting media literacy level of secondary school students in Fiji. In 2019 IEEE Asia-Pacific Conference on Computer Science and Data Engineering (CSDE) (pp. 1-7). IEEE.
Rodríguez, I. D. D., José, J. I. & Gonzalez, A. (2016). Development and Validation of a Digital Literacy Scale for Teenagers. 4th International Conference in Technological Ecosystems for Enhancing Multiculturality TEEM'16, At: Salamanca, Spain.
Saklaki, A., & Gardikiotis, A. (2024). Exploring Greek Students’ Attitudes Toward Artificial Intelligence: Relationships with AI Ethics, Media, and Digital Literacy. Societies, 14(12), 248.
Sangapu, I. (2018). Artificial intelligence in education-from a teacher and a student perspective. Available at SSRN 3372914.
Schiavo, G., Businaro, S., & Zancanaro, M. (2024). Comprehension, apprehension, and acceptance: Understanding the influence of literacy and anxiety on acceptance of artificial Intelligence. Technology in Society, 77, 102537.
Şenkul, G., Kırkbeşoğlu, E., Ergüner, E., Serin, E.O., & Kocaoğlu, İ. (2025). Mediating Effect of Artificial Intelligence Attitude on the Relationship Between Digital Literacy and Career & Talent Development: Aligning with Quality Education-SDG4. Journal of Lifestyle and SDGs Review, 5(4), 05436-05436.
Sergeeva, O.V., Masalimova, A.R., Zheltukhina, M., Chikileva, L.S., Lutskovskaia, L.Y., & Luzin, A. (2025). Impact of Digital Media Literacy on Attitude toward Generative AI Acceptance in Higher Education. In Frontiers in Education (Vol. 10, p. 1563148). Frontiers.
Sim, S.J., Kim, J.H., Hong, M.H., Hong, S.M., & Lee, M.J. (2024). Study on the Attitudes toward Artificial Intelligence and Digital Literacy of Dental Hygiene Students. Journal of dental hygiene science, 24(3), 171-180.
Țală, M. L., Müller, C. N., Năstase, I. A., & Gheorghe, G. (2024). Exploring university students' perceptions of generative artificial intelligence in education. Amfiteatru economic, 26(65), 71-88.
Tiernan, P., Costello, E., Donlon, E., Parysz, M., & Scriney, M. (2023). Information and Media Literacy in the Age of AI: Options for the Future. Education Sciences, 13(9), 906.
Vitezić, V., & Perić, M. (2024). The role of digital skills in the acceptance of artificial intelligence. Journal of business & industrial marketing, 39(7), 1546-1566.
Vuorikari, R., Kluzer, S., & Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens-With new examples of knowledge, skills and attitudes.
Wang, Z., Liu, J., & Dong, R. (2018). Intelligent auto-grading system. In 2018 5th IEEE international conference on cloud computing and intelligence systems (CCIS) (pp. 430-435). IEEE.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما