واکاوی شقوق فرادیدگاه دگرگونی و تحول در طراحی و تدوین برنامه درسی مبتنی بر برابری آموزشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مشاوره، دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران.

2 رئیس مرکز مشاوره و خدمات روانشناختی تخصصی پژوهشی اداره کل آموزش و پرورش استان همدان.

3 کارشناسی رشته علوم تربیتی داتشگاه سید جمال الدین اسد آبادی ، اسدآباد، همدان، ایران.

چکیده
این پژوهش کیفی با هدف تحلیل ابعاد فرادیدگاه دگرگونی و تحول در طراحی برنامه درسی مبتنی بر عدالت آموزشی انجام شد و از روش کتابخانه‌ای-اسنادی برای گردآوری اطلاعات استفاده کرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که برای دستیابی به عدالت آموزشی، یک برنامه درسی باید بر سه رویکرد فرافردی، تغییر اجتماعی و انسان‌گرایانه استوار باشد. مؤلفه‌های کلیدی چنین برنامه‌ای عبارتند از: توجه همزمان به نیازهای فردی و اجتماعی فراگیران، تقویت مهارت‌های تصمیم‌گیری، ارج نهادن به حق انتخاب، درگیر کردن شناختی و عاطفی یادگیرنده در حل مسائل، و اهمیت دادن به ارزش‌های فردی-اجتماعی و تفاوت‌های فرهنگی. همچنین، نگرش عادلانه طراحان، بهره‌گیری از نظر متخصصان، مشارکت‌گیری عمومی، پرورش شهروند انتقادی مجهز به مهارت‌های استدلال و اقناع، و تقویت خلاقیت از طریق تعادل بخشی بین تفکر شهودی و تحلیلی، از دیگر الزامات بنیادین هستند. نتایج نهایی پژوهش حاکی از آن است که استقرار این الگوی برنامه درسی، عدالت آموزشی را در ابعادی چون توزیع عادلانه منابع، برخورد یکسان با قوانین آموزشی، حذف تبعیض جنسیتی، قومی و نژادی، و نیز ارزشیابی عادلانه محقق می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Analysis of the Aspects of the Metaperspective of Transformation and Evolution in the Design and Development of Curriculum Based on Educational Equity

نویسندگان English

malihe khabazi 1
somaye pour mojahed 2
fatemeh hoseini hesar 3
sahar karimzade 3
1 Assistant Professor of counseling, Sayyed Jamaleddin Asadabadi University,asadabad,iran.
2 Director of the Specialized Research Center for Counseling and Psychological Services, General Department of Education, Hamadan Province
3 Bachelor of Science in Educational Sciences, Seyed Jamaluddin Asadabadi University, Asadabad, Hamedan, Iran
چکیده English

This qualitative study, employing a documentary-library method, analyzed the dimensions of the transformative meta-perspective for designing a curriculum based on educational justice. Findings indicate that a justice-oriented curriculum, informed by trans-personal, social change, and humanistic approaches, requires key elements. These include addressing learners' individual and social needs, fostering decision-making skills, valuing student choice, and ensuring cognitive and emotional engagement. Furthermore, it necessitates emphasizing individual and social values, cultural differences, a fair attitude among designers, expert consultation, and public participation. The curriculum should also aim to cultivate critical citizens with reasoning and persuasion skills, and enhance creativity by balancing intuitive and analytical thinking. The study concludes that implementing such a curriculum through a transformative lens ensures equitable resource distribution, impartial educational laws, and the elimination of gender, ethnic, and racial discrimination in assessment, thereby achieving comprehensive educational justice for all.

کلیدواژه‌ها English

Curriculum Design
Curriculum Perspectives and Meta-perspectives
Transformative and Trans-formative Meta-perspective
Educational Justice
اسلامی هرندی، فاطمه؛ کریمی، فریبا؛ نادی، محمدعلی(۱۳۹۸). شناسایی مولفه‌های عدالت آموزشی در آموزش و پرورش ایران. فصلنامۀ پژوهش در نظام‌های آموزشی، 13(47).
امانی، احمد و سالم، رامین(1403). تبیین مدل رضایت زناشویی بر اساس کیفیت زناشویی و حالت‌های مثبت روانشناختی: نقش واسطه‌ای سبک‌های عشق‌ورزی در بین فرهنگیان شهرستان مریوان. پژوهش های کاربردی در مشاوره، 7(2)، 93-116.
امین‌خندقی، مقصود(۱۳۷۷). برنامه‌ریزی درسی: اصول و مبانی نظری. تهران: سمت.
انصاری، مریم؛ رجبی، معصومه(۱۳۹۸). تحلیلی بر مولفه‌های عدالت آموزشی از نظر جان رالز. همایش ملی انجمن فلسفه تعلیم و تربیت.
بقایی، مریم؛ محمدی نائینی، مژگان(1404). چالش‌ها و مشکلات اجرای برنامه درسی عدالت‌محور در دوره ابتدایی. مطالعات کاربردی در مدیریت آموزشی و یادگیری الکترونیکی، 2(1), 11-21.
بیوک، رویا و مروجی، مهتاب(1403). اثربخشی مداخله پذیرش و تعهد با رویکرد مثبت نگری بر پذیرش بیماری و خودکارآمدی مقابله در بیماران مبتلا به ام اس. فصلنامه پژوهش های کاربردی در مشاوره، 7(2)، 7-26.
پرافکنده حقیقی، مهدی؛ سورانی یانچشمه، رضا؛ جویباری، آزیتا(1404). ارائه مدل توسعه عدالت آموزشی در معلمان شهرستان‌های استان تهران. جامعه شناسی آموزش و پرورش، 1–13.
تاجیک، مریم(1403). اثربخشی زوج درمانی شفقت محور بر مقابله زوجی در زنان متاهل. فصلنامه پژوهش های کاربردی در مشاوره، 7(1)، 131-143.
توکلی شیراجی، طلا(1403). بررسی ارتباط استحکام ذهنی و حمایت اجتماعی با سلامت روانی در ورزشکاران آسیب دیده رشته های مختلف ورزشی. فصلنامه پژوهش های کاربردی در مشاوره، 7(1)، 7-21.
جاوید، فاطمه(1403). نقش فناوری در ترویج عدالت آموزشی از دیدگاه فلسفه آموزش و یادگیری. مدیریت، آموزش و توسعه در عصر دیجیتال، 1(3)، 91–101.
حاتمی ماربینی، مرضیه(۱۴۰۰). اهمیت برنامه ریزی درسی. دومین همایش ملی مدرسه آینده. https://civilica.com/doc/1404363
حسینی، فاطمه؛ رسولی، سیده. عصمت(1401). طراحی الگوی روش تحقیق درسی با تأکید بر پژوهش‌های هنری. جامعه شناسی آموزش و پرورش، 11(2)، 261‑276.
خضری دنخه، زینت؛ رنجدوست، شهرام(1404). تحلیل کیفی برنامه‌ریزی درسی مبتنی بر یادگیری حقوق شهری. مجله شناخت، رفتار، یادگیری، 2(3)، 1-12.
رسولی، عصمت؛ حیاتی، زهرا(۱۳۹۷). نگاهی به برنامه درسی ایران با تأکید بر تئوری آسیب. کنفرانس ملی دستاوردهای نوین جهان از تعلیم و تربیت، روانشناسی، حقوق و مطالعات فرهنگی-اجتماعی.
زرقانی، اعظم؛ امین خندقی، مقصود؛ شعبانی ورکی، بختیار؛ موسی‌پور، نعمت‌الله(۱۳۹۵). نسبت میان نظریه و عمل از منظر پارادایم‌های حوزه مطالعاتی برنامه درسی.
سیدی، محبوبه؛ واصفیان، فرزانه؛ کشاورزی، مهدی(۱۴۰۰). طراحی مدل اهداف برنامه درسی مبتنی بر عدالت آموزشی در آموزش عالی ایران. مجلۀ راهبردهای آموزشی در علوم پزشکی، 14(5)، 323-333.
شفیع‌پور مطلق، فرهاد(۱۳۹۵). تعیین رابطه بین عدالت و پویایی آموزشی با بهبود اخلاق آموزشی ادراک شده. فصلنامۀ اخلاق در علوم و فناوری، ۱۱(2)، 69-76.
شهبازی، شهرام؛ رحمانی، جواد؛ قادری، محمد؛ و اسماعیلی، رضا(۱۴۰۱). طراحی الگوی برنامه درسی صلاحیت‌های بین‌فرهنگی دانشجومعلمان در دانشگاه فرهنگیان. جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، ۶(۲)، ۲۵۶–۲۷۷.
صفایی موحد، سعید(۱۴۰۲). گونه‌شناسی سبک نظارت پژوهشی استادان راهنما در ایران: از تسهیل‌گری تا فرمان‌دهی! نظریه و عمل در برنامه درسی، ۲۱، ۵–۲۸.
عامری، محمدعلی؛ سرلکی، ابوالفضل و خانجانی، سجاد(1403). شناسایی فرآیند بهبودی نشانه‌های افسردگی در روان‌درمانی پویشی کوتاه‌مدت فشرده: یک مطالعه تک آزمودنی.  پژوهش های کاربردی در مشاوره 7(2)، 57-92.
عقیلی کردمحله، سید مجتبی و بذرافشان، مهرداد(1404). اثربخشی درمان مبتنی‌بر شفقت‌ به خود، بر اضطراب آشکار و پنهان، رفتارهای ارتقا‌دهندۀ سلامت و فشار نبض بیماران قلبی- عروقی. پژوهش های کاربردی در مشاوره، 7(4)، 7-24.
فتحی واجارگاه، کوروش(۱۳۹۶). اصول و مفاهیم اساسی برنامه‌ریزی درسی. نشر علم استادان.
قریشی خوراسگانی، مریم سادات؛ نظرزاده زارع، محسن؛ بهرامی، بهنوش(۱۴۰۰). بررسی وضعیت عدالت آموزشی در مدارس دولتی شهر تهران. مدیریت مدرسه، 9(1).
کرمی، مرتضی(۱۴۰۰). الگوهای طراحی برنامه درسی: طبقه‌بندی ارنشتاین و هانکینز. دانشنامه ایرانی برنامه درسی.
کشاورزی، مرضیه؛ مرزوقی، رحمت‌الله(۱۳۹۵). نقش و اهمیت برنامه درسی ضمنی در فرایند یاددهی و یادگیری دانشجویان با نگاه به برنامه درسی پنهان. همایش ملی انجمن فلسفه‌ تعلیم و تربیت ایران (فلسفه تعلیم و تربیت و قلمرو علوم اجتماعی و انسانی).
محمدزاده، روناک(۱۴۰۱). عدالت آموزشی و عوامل تأثیرگذار بر تحقق آن و شناسایی موانع عدم تحقق. کنفرانس ملی مطالعات کاربردی در فرایندهای تعلیم و تربیت.
محمودی، زهرا؛ شاه آبادی، محمدرضا؛ شاه‌محمدی، نیره(1403). طراحی الگوی برنامه درسی مبتنی بر یادگیری مرکب. مجله شناخت، رفتار، یادگیری، 1(2)، 20‑52.
مرزوقی، رحمت‌الله(۱۳۹۵). مبانی، اصول و تحولات نوظهور تعلیم و تربیت در دوران معاصر.
ملکی، حسن؛ ابراهیم کافوری، کیمیا؛ خسروی بابادی، علی‌اکبر(۱۳۹۴). بررسی نقش عناصر برنامه درسی کلاین در افت تحصیلی درس ریاضی سال اول دوره متوسطه از دیدگاه شرکای برنامه درسی. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، ۱۲(17).
موسوی، سید علی محمد؛ باقری، محمد و مهدی زاده، علی(1404). بررسی تاثیر آموزش نظریه انتخاب گلاسر به دانشجویان؛ بر خشنودی و مسئولیت پذیری. پژوهش های کاربردی در مشاوره, 8(1), 87-114.
مهرمحمدی، محمود(۱۳۹۳). برنامه درسی به عنوان محصول ("یک" برنامه درسی).
مهرمحمدی، محمود؛ کیانی، غلامرضا؛ خضری‌نژاد، مریم(۱۳۸۲). انگلیسی برای دانشجویان رشته برنامه‌ریزی درسی. تهران: انتشارات سمت.
میلر، جان(۱۳۹۴م). نظریه‌های برنامه درسی. مترجم: مهرمحمدی، محمود (۱۳۷۹). تهران: سمت. چاپ شانزدهم بهار ۱۴۰۰.
 
Arena, M., Pratolongo, P., Loisel, H., Tran, M. D., Jorge, D. S. F., & Delgado, A. L. (2025). Full-resolution Sentinel-3 satellite observations of phytoplankton phenology in optically complex waters of the northern Patagonian shelf. Estuaries and Coasts, 48(5), 138. https://doi.org/10.1007/s12237-025-01572-7
Barger, C., & Lara, S. (2025). Promoting reflection through an engaged action research practicum. Educational Action Research. https://doi.org/10.1080/09650792.2025.2514448
Gerrard, J., & Proctor, H. (2023). The new sociology of education and the ‘new’ conservatives: The battle over the school social sciences curriculum. Curriculum Perspectives, 43, 203–206. https://doi.org/10.1007/s41297-023-00217-8
Kivuva, M., Ross, D. A., & Ko, A. J. (2025). Justice-Centered Computing Curriculum Design in Informal Learning. In Proceedings of the 2025 Conference on Research on Equitable and Sustained Participation in Engineering, Computing, and Technology. 176–185.
Rigney, A. (2024). Prefigurative remembrance: Archiving as activist mnemonic practice. Memory Studies. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/17506980241262182