فصلنامه پژوهش های کاربردی در مشاوره

چکیده رویکردهای روان‌درمانی کوتاه‌مدت به دلیل کارایی و اثربخشی بالا مورد توجه قرار گرفته‌اند. درمان کوتاه‌مدت راه‌حل‌محور (SFBT) و مدل برنامه‌زمانی پارادوکسی (PTC) از رویکردهایی با شواهد اثربخشی رو به رشد هستند، اما مطالعه تطبیقی جامع درباره آنها کمتر انجام شده است. هدف پژوهش، مقایسه تطبیقی این دو رویکرد از حیث مبانی نظری، اصول درمان، فرآیند جلسات، تکنیک‌ها و شواهد اثربخشی بود.این پژوهش مرور روایتی ساختاریافته است. جستجو در پایگاه‌های Scopus، PubMed، Google Scholar، ScienceDirect، مگیران، نورمگز و علم نت با کلیدواژه‌های مرتبط انجام گرفت و ۴۹ منبع برای تحلیل نهایی انتخاب گردید.
SFBT با تکیه بر ساخت‌گرایی اجتماعی، بر راه‌حل‌سازی از طریق پرسش‌های آینده‌نگر متمرکز است. PTC با ریشه در روانکاوی عملی و نظریه سیستم‌ها، با تکنیک «تجویز عین نشانه» در قالب برنامه زمانی مشخص، مستقیماً به مکانیزم‌های نگهدارنده اختلال می‌پردازد. PTC در مقایسه با SFBT دوره درمان کوتاه‌تر (۲ تا ۵ جلسه مقابل ۶ تا ۱۰ جلسه)، نرخ عود پایین‌تر و عمق تغییرات بیشتر دارد. با وجود مزایای SFBT در کاربرد گسترده، PTC رویکردی تخصصی‌تر و عمیق‌تر برای درمان اختلالات بالینی با کارایی بالاتر است. انجام کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌سازی‌شده برای مقایسه مستقیم این دو رویکرد ضروری است.